VIÊM THỰC QUẢN Ở ĐỘNG VẬT NHỎ (ESOPHAGITIS)

Nguyên nhân gây bệnh

• Trào ngược dạ dày - thực quản: Thường liên quan đến quá trình gây mê, sử dụng các thuốc làm giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới (ví dụ: atropine, acepromazine), hoặc do tình trạng nôn mửa cấp tính/mãn tính.
• Đặt ống thông nuôi ăn: Các loại ống thông nuôi ăn đi xuyên qua tâm vị (vùng nối dạ dày - thực quản) có thể kích ứng và dẫn đến hiện tượng trào ngược dạ dày.
• Các nguyên nhân khác: Nuốt phải các chất kích ứng hoặc chất ăn mòn, khối u thực quản, và tình trạng nhiễm ký sinh trùng Spirocerca lupi.
• Yếu tố virus ở mèo: Nhiễm Calicivirus ở mèo (FCV) cũng có thể là nguyên nhân gây viêm thực quản.

Biểu hiện lâm sàng

Tình trạng viêm thực quản thể nhẹ có thể không biểu hiện bất kỳ dấu hiệu lâm sàng nào ra bên ngoài. Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng bao gồm:

• Trào ngược (Regurgitation) — đây là dấu hiệu lâm sàng điển hình và phổ biến nhất.
• Tăng tiết nước bọt / Chảy bọt mép (Ptyalism).
• Thực hiện các nỗ lực nuốt liên tục một cách bất thường.
• Khó nuốt (Dysphagia) và có biểu hiện đau đớn khi nuốt.
• Vật nuôi có hành vi duỗi thẳng đầu và cổ khi cố nuốt.
• Ủ rũ, trầm cảm, bỏ ăn hoặc giảm ăn.
• Có thể xuất hiện cơn ho mãn tính (nếu có biến chứng đường hô hấp).

Phương pháp chẩn đoán

• Nội soi thực quản (Endoscopy): Đây là công cụ chẩn đoán được ưu tiên lựa chọn hàng đầu. Phương pháp này cho phép bác sĩ quan sát trực tiếp để đánh giá mức độ tổn thương của niêm mạc thực quản, đồng thời phát hiện các bệnh lý kết hợp (ví dụ: dị vật).
• X-quang thông thường (Plain radiographs): Gần như có rất ít hoặc không có giá trị trong việc chẩn đoán xác định bệnh viêm thực quản.
• Chụp X-quang thực quản cản quang dưới màn huỳnh quang tăng sáng (Esophagram under fluoroscopy): Giúp biểu thị các lỗi rối loạn vận động thực quản thứ phát do tình trạng viêm gây ra, đồng thời có thể lộ rõ các tổn thương khuyết tật trên vách thực quản trong các ca bệnh nghiêm trọng.

Phương pháp điều trị

Viêm thực quản thể nhẹ đôi khi không cần can thiệp điều trị. Tuy nhiên, nếu vật nuôi đã biểu hiện các triệu chứng lâm sàng, việc thiết lập phác đồ điều trị nội khoa là bắt buộc.

Đối với viêm thực quản thứ phát do trào ngược dạ dày, nguyên tắc điều trị cốt lõi bao gồm: giảm độ axit của dịch vị, tăng trương lực cơ thắt thực quản dưới (LES), tăng tốc độ làm rỗng dạ dày và kiểm soát đau đớn.

1. Điều trị bằng thuốc (Nội khoa)

• Thuốc kháng axit:
• • Trong phần lớn các ca bệnh, nhóm thuốc kháng thụ thể H2 (như ranitidine, famotidine) là đủ để ức chế tiết axit dạ dày.
  • Tuy nhiên, đối với các trường hợp viêm thực quản nghiêm trọng, nhóm thuốc ức chế bơm proton (PPI - như omeprazole) luôn được ưu tiên lựa chọn nhờ hiệu lực mạnh hơn.
• Thuốc điều hòa vận động (Prokinetics): Cisapride và metoclopramide giúp làm tăng trương lực cơ thắt LES và đẩy nhanh tốc độ làm rỗng dạ dày (trong đó Cisapride có hoạt lực mạnh hơn metoclopramide).
• Thuốc bảo vệ niêm mạc: Có thể đường uống dung dịch hỗn dịch chất sệt Sucralfate (sucralfate slurry) để tạo màng bọc bảo vệ bề mặt niêm mạc thực quản đang tổn thương.
• Kiểm soát đau và Kháng sinh:
• • Chỉ định các thuốc giảm đau đường toàn thân để xoa dịu sự khó chịu cho vật nuôi. Trong các ca nghiêm trọng, việc cho uống một "hỗn hợp" (cocktail) gồm thuốc kháng axit kết hợp với thuốc tê lidocaine có thể mang lại hiệu quả giảm đau tại chỗ rất tốt.
  • Sử dụng kháng sinh phổ rộng khi có biến chứng viêm phổi do hít sặc đi kèm. Kháng sinh cũng hữu ích trong các ca viêm thực quản nặng nhằm chủ động ngăn ngừa sự xâm nhập và nhiễm trùng của vi khuẩn vào vách thực quản.

⚠️ Lưu ý về Corticosteroid: Việc sử dụng Corticosteroid với mục đích ngăn ngừa biến chứng hình thành sẹo hẹp thực quản sau viêm hiện vẫn là một vấn đề gây tranh cãi và chưa có đồng thuận y khoa tuyệt đối.

2. Chế độ dinh dưỡng và Chăm sóc hỗ trợ

• Thiết lập khẩu phần: Cho vật nuôi ăn thức ăn mềm, có hàm lượng chất béo và chất xơ thấp. Nên chia nhỏ khẩu phần và cho ăn thành nhiều bữa trong ngày để giảm áp lực lên thực quản và dạ dày.
• Đặt ống thông dạ dày (Gastrostomy tube): Nếu tình trạng viêm thực quản quá nghiêm trọng khiến vật nuôi đau đớn không thể ăn uống, bác sĩ cần cân nhắc đặt ống thông mở thông dạ dày nhằm mục đích cho thực quản được nghỉ ngơi hoàn toàn mà vẫn đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng để nuôi dưỡng cơ thể.

Nguồn tài liệu tham khảo: Defarges, A. (n.d.). Esophagitis in small animals. MSD Veterinary Manual