Bệnh Thoát Vị Cơ Hoành Ở Động Vật (Diaphragmatic Hernia)

Bệnh có thể gây ra các triệu chứng hô hấp nghiêm trọng hoặc không có biểu hiện lâm sàng rõ rệt (dưới lâm sàng). Chụp X-quang ngực là phương pháp có giá trị chẩn đoán cao. Việc điều trị chủ yếu tập trung vào ổn định thể trạng và phẫu thuật tạo hình cơ hoành.

Nguyên nhân gây bệnh (Căn sinh học)

• Chấn thương: Là nguyên nhân phổ biến nhất ở chó (ví dụ: tai nạn giao thông).
• Tăng áp lực ổ bụng đột ngột: Thường gặp hơn ở ngựa (ví dụ: do đẻ khó - dystocia, hoặc hoạt động thể lực quá sức gần đây).
• Dị tật bẩm sinh: Thường gặp hơn ở mèo (ví dụ: thoát vị cơ hoành màng tim bụng - peritoneopericardial diaphragmatic hernia).

Biểu hiện lâm sàng

Các dấu hiệu lâm sàng rất đa dạng, phụ thuộc vào mức độ tổn thương, thời gian mắc bệnh, tác nhân kích hoạt và loài động vật bị ảnh hưởng:

• Chó và mèo (Thể cấp tính do chấn thương): Triệu chứng điển hình là khó thở (dyspnea). Mức độ khó thở dao động từ nhẹ cho đến đe dọa tính mạng tùy thuộc vào khối lượng tạng bụng bị thoát vị.
• • Trường hợp nguy cấp: Nếu dạ dày bị thoát vị lên ngực, nó có thể bị chướng khí (bình rãnh) và xoắn, khiến tình trạng của con vật suy giảm rất nhanh.
• Chó và mèo (Thể mãn tính hoặc bẩm sinh): Các triệu chứng toàn thân như sụt cân có thể biểu hiện rõ rệt hơn là các dấu hiệu hô hấp. Thoát vị cơ hoành màng tim bụng bẩm sinh thường vô tình được phát hiện khi khám bệnh khác, dù đôi khi có thể có triệu chứng hô hấp, tiêu hóa hoặc suy giảm tuần hoàn máu tĩnh mạch trở về tim.
• Khi nghe tim phổi: Bác sĩ có thể phát hiện thấy sự mất/giảm tiếng rì rào phế nang (tiếng phổi) hoặc nghe thấy tiếng nhu động ruột xuất hiện bên trong lồng ngực.

Phương pháp chẩn đoán

Việc thăm khám lâm sàng cẩn thận, bao gồm nghe phổi và gõ ngực, thường gợi ý có bệnh lý trong lồng ngực. Nhịp thở nhanh (tachypnea) có thể đi kèm với các dấu hiệu suy hô hấp nghiêm trọng như: niêm mạc tím tái (cyanotic), nhịp thở dốc, tiếng tim và tiếng phổi bị mờ/nghẹt.

Các phương pháp cận lâm sàng bao gồm:

• Chụp X-quang ngực: Là phương pháp có giá trị chẩn đoán xác định. Phim X-quang sẽ cho thấy sự mất đường viền cơ hoành, sự hiện diện của các tạng bụng trong lồng ngực và sự trống rỗng/thiếu hụt tạng trong ổ bụng.
• • Trường hợp khó: Đôi khi cần chụp X-quang có cản quang (uống Barium để khảo sát đường tiêu hóa hoặc tiêm chất cản quang tan trong nước vào ổ bụng). Phim X-quang có thể khó diễn giải hơn nếu động vật bị tràn dịch màng phổi.
• Siêu âm: Rất hữu ích và có độ chính xác cao nếu có sẵn thiết bị.
• Chẩn đoán hình ảnh tiên tiến (CT hoặc MRI): Có thể được chỉ định trong một số trường hợp phức tạp.
• Xét nghiệm tổng quát: Tổng phân tích tế bào máu (CBC), sinh hóa huyết thanh, phân tích nước tiểu, khí máu và điện tâm đồ (ECG) giúp đánh giá mức độ suy kiệt của bệnh nhân.
• Chọc dò màng phổi (Thoracocentesis): Chỉ định trong trường hợp có tràn dịch màng phổi hoặc tràn khí màng phổi để rút dịch/khí và lấy mẫu xét nghiệm.
• Phẫu thuật thám sát ổ bụng: Đôi khi là cần thiết để đưa ra chẩn đoán cuối cùng.

Phương pháp điều trị

1. Ổn định thể trạng (Ưu tiên hàng đầu)

Đối với các ca cấp cứu, đặc biệt là những bệnh nhân đang bị suy hô hấp, việc đầu tiên là phải ổn định thể trạng cho con vật:

• Liệu pháp cung cấp oxy bổ sung.
• Kiểm soát đau (giảm đau).
• Hỗ trợ tim mạch (ví dụ: truyền dịch tĩnh mạch).

2. Phẫu thuật điều trị

Phẫu thuật để đưa các cơ quan trong ổ bụng trở lại vị trí cũ và khâu đóng vết rách cơ hoành là phương pháp điều trị triệt để được lựa chọn.

⚠️ LƯU Ý KHI GÂY MÊ: Nếu vết rách cơ hoành đã chuyển sang giai đoạn mãn tính, việc quản lý gây mê đòi hỏi phải cực kỳ thận trọng, vì bệnh nhân có nguy cơ cao bị phù phổi do tái giãn nở (re-expansion pulmonary edema) khi phổi bị xẹp lâu ngày được bơm căng trở lại.

Đối với trường hợp thoát vị cơ hoành màng tim bụng bẩm sinh: Những bệnh nhân không có triệu chứng lâm sàng hoặc thể trạng quá yếu không thể phẫu thuật có thể được quản lý bằng nội khoa. Tuy nhiên, không nên trì hoãn phẫu thuật quá lâu khi đã có chỉ định y khoa rõ ràng.

Nguồn tài liệu tham khảo: MSD. Diaphragmatic Hernia in Animals