HẸP THỰC QUẢN (ESOPHAGEAL STRICTURES / ESOPHAGEAL STENOSIS)

Nguyên nhân và Bệnh căn học

• Hầu hết các ca hẹp thực quản đều phát triển ở đoạn thực quản nằm trong khoang ngực (thoracic portion).
• Khối u thực quản rất hiếm khi xảy ra. Tuy nhiên, bệnh u ác tính thực quản (esophageal sarcomas) có thể liên quan đến tình trạng nhiễm ký sinh trùng Spirocerca lupi. Mối liên hệ này cần được đặc biệt lưu ý tại các vùng địa lý có sự lưu hành phổ biến của loài ký sinh trùng này.
• Tình trạng chèn ép thực quản do các bất thường vòng mạch quản (vascular ring anomalies) hoặc do các khối u bên ngoài vách thực quản (extramural tumors) có thể gây ra các dấu hiệu lâm sàng tương tự như bệnh hẹp thực quản.

Biểu hiện lâm sàng

Các dấu hiệu lâm sàng của hẹp thực quản tương tự như các triệu chứng khi có dị vật thực quản, bao gồm:

• Trào ngược (Regurgitation).
• Tăng tiết nước bọt / Chảy bọt mép (Ptyalism).
• Khó nuốt (Dysphagia).
• Biểu hiện đau đớn khi nuốt.

Phương pháp chẩn đoán

• Chụp X-quang thực quản cản quang dưới màn huỳnh quang tăng sáng (Esophagram under fluoroscopy): Đây là công cụ chẩn đoán được ưu tiên lựa chọn, vì kỹ thuật này cho phép bác sĩ quan sát và đánh giá chính xác số lượng, chiều dài, vị trí cũng như mức độ nghiêm trọng của các vị trí hẹp.
• Nội soi thực quản (Esophagoscopy): Phương pháp này cũng có giá trị chẩn đoán cao, nhưng nhược điểm là không thể quan sát được đoạn thực quản phía sau vị trí hẹp, trừ khi kỹ thuật nong thực quản bằng bóng được thực hiện đồng thời trong quá trình nội soi.

Phương pháp điều trị

1. Kỹ thuật nong bằng bóng và nong bằng ống (Bougienage)

• Nong bằng thông phiến bóng (Balloon catheter dilation): Đây là phương pháp điều trị mang lại tỷ lệ thành công cao nhất hiện nay.
• Nong bằng ống Bougie (Bougienage): Là một kỹ thuật khác nhưng ít phổ biến hơn. Về mặt lý thuyết, phương pháp này gây ra lực ứng suất cắt (shear stress) lên thực quản nhiều hơn, nhưng các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ biến chứng của nó không có sự khác biệt đáng kể so với kỹ thuật nong bằng bóng.
• Lưu ý: Nhiều ca bệnh phức tạp có thể đòi hỏi phải thực hiện thủ thuật nong lặp lại nhiều lần.

2. Kỹ thuật mới: Đặt ống thông nong bóng thực quản lưu cố định ("B-tube")

Để tránh việc vật nuôi phải trải qua nhiều lần gây mê toàn thân liên tục, các bác sĩ đã sáng chế ra ống thông nong bóng thực quản lưu cố định (B-tubes) dành cho chó.

• Quy trình: Sau lần nong hẹp đầu tiên dưới tiền mê/gây mê toàn thân, ống thông esophagostomy (mở thông thực quản) đặc biệt này sẽ được lưu lại trên cơ thể vật nuôi. Chủ nuôi sẽ được hướng dẫn tự bơm căng quả bóng gắn trên ống thông 2 lần một ngày tại nhà.
• Mục tiêu: Giữ cho lòng thực quản luôn được mở rộng liên tục và ngăn ngừa tối đa nguy cơ tái hẹp.
• Hiệu quả lâm sàng: Kỹ thuật mới này đã được áp dụng thành công trên 9 con chó và 3 con mèo. Tất cả chủ nuôi đều báo cáo vật nuôi có biểu hiện nuốt và khạc mửa trong lúc bơm bóng, nhưng các dấu hiệu này biến mất ngay lập tức sau khi xả bóng. Các biến chứng nhẹ được ghi nhận bao gồm trào ngược, nhiễm trùng da tại vị trí đặt ống và nôn mửa. Có 2 chú chó bị trào ngược tái phát.

3. Đặt Stent thực quản và Can thiệp Ngoại khoa

• Đặt Stent thực quản (Esophageal stents): Được chỉ định cho các trường hợp hẹp thực quản cứng đầu, kháng trị (refractory) với các thủ thuật nong thông thường. Tuy nhiên, phương pháp này bị hạn chế trong thực tế do có tỷ lệ xảy ra biến chứng hậu phẫu rất cao.
• Phẫu thuật cắt bỏ đoạn hẹp (Surgical resection): Có thể xem xét đối với trường hợp chỉ có một vị trí hẹp duy nhất. Mặc dù vậy, tỷ lệ thành công của phẫu thuật cắt nối thực quản thấp hơn đáng kể so với các phương pháp nong bằng bóng hoặc đặt stent.

⚠️ Lưu ý lâm sàng về viêm thực quản hậu phẫu: Tất cả các biện pháp can thiệp cơ học nhằm xử lý vị trí hẹp đều có khả năng kích ứng và gây ra một mức độ viêm thực quản (esophagitis) nhất định. Tình trạng viêm này bắt buộc phải được điều trị triệt để bằng thuốc để làm giảm nguy cơ tái hình thành mô sẹo gây hẹp thực quản.

Việc sử dụng Corticosteroid hoặc Mitomycin để ngăn ngừa tái hẹp hiện vẫn còn là vấn đề gây tranh cãi. Chưa có dữ liệu khoa học đầy đủ chứng minh sự thành công của các liệu pháp bổ trợ này trên chó và mèo; tuy nhiên trong y khoa người, việc tiêm thuốc trực tiếp vào vùng tổn thương (intralesional use) đã giúp giảm thiểu rõ rệt tỷ lệ tái phát bệnh.

Nguồn tài liệu tham khảo: Defarges, A. (n.d.). Esophageal strictures in small animals (Esophageal stenosis). MSD Veterinary Manual