Bệnh Viêm Amidan Ở Chó và Mèo

Viêm amidan (Tonsillitis) là bệnh lý ít khi được ghi nhận ở cả chó và mèo. Ở loài chó, viêm amidan hiếm khi xuất hiện như một bệnh lý nguyên phát, nhưng nếu có, bệnh thường được tìm thấy phổ biến nhất ở các giống chó nhỏ.

Nguyên nhân gây bệnh (Căn sinh học)

Viêm amidan thường là hệ quả thứ phát từ các rối loạn ở vùng mũi, khoang miệng hoặc hầu họng (ví dụ: dị tật hở hàm ếch); tình trạng nôn mửa hoặc trào ngược mãn tính (ví dụ: do chứng giãn thực quản); hoặc do các cơn ho kéo dài (ví dụ: trong bệnh viêm phế quản).

• Ở các giống chó mõm ngắn (Brachycephalic): Viêm amidan mãn tính có thể xuất hiện đồng thời với tình trạng viêm hầu họng, đi kèm với hội chứng dài vòm miệng mềm (soft palate elongation) và tăng sản niêm mạc hầu họng.
• Ở chó con: Viêm amidan mãn tính ở chó con thường được xem là biểu hiện của quá trình hoàn thiện các cơ chế phòng vệ tại vùng hầu họng.
• Tác nhân vi khuẩn: Escherichia coli (E. coli), Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng) và các loài liên cầu khuẩn tan máu (hemolytic streptococci) là những vi khuẩn gây bệnh thường xuyên phân lập được nhất từ các ổ amidan bị viêm.
• Tác nhân cơ học và hóa học: Các sợi thực vật hoặc dị vật mắc kẹt trong hố amidan có thể gây ra tình trạng viêm khu trú ở một bên hoặc dẫn đến áp-xe quanh amidan. Ngoài ra, các chất kích thích vật lý và hóa học khác cũng có thể gây kích ứng vùng miệng hầu và làm tổn thương một hoặc cả hai bên amidan.
• Yếu tố khối u: Viêm amidan cũng có thể xuất hiện đồng thời xung quanh các khối u amidan do các chấn thương cơ học trực tiếp hoặc do nhiễm trùng vi khuẩn thứ phát tại đây.

Biểu hiện lâm sàng và Phương pháp chẩn đoán

1. Biểu hiện lâm sàng

Viêm amidan không phải lúc nào cũng đi kèm với các dấu hiệu lâm sàng rõ rệt. Tình trạng sốt và mệt mỏi toàn thân rất hiếm khi xảy ra, trừ khi bệnh là hệ quả của một đợt nhiễm trùng toàn thân.

• Bệnh nhân có thể xuất hiện hành vi khạc mửa (gagging), sau đó là nôn khan (retching) hoặc một cơn ho ngắn, ho nhẹ, dẫn đến việc khạc ra một lượng nhỏ dịch nhầy.
• Trong các ca viêm amidan nghiêm trọng, vật nuôi sẽ có biểu hiện bỏ ăn, lờ đờ, chảy nước bọt và khó nuốt (dysphagia).
• Khám lâm sàng vùng họng: Amidan sưng to ở nhiều mức độ khác nhau, từ việc hơi nhô ra khỏi các hốc (crypts) cho đến phát triển thành một khối lớn đủ để gây khó nuốt hoặc gây ra tiếng thở rít khi hít vào (inspiratory stridor). Có thể quan sát thấy dịch tiết mủ nhiễm trùng bao quanh amidan; niêm mạc amidan đỏ rực, xuất hiện các mảng hoặc các ổ hoại tử nhỏ.

2. Phương pháp chẩn đoán

Viêm amidan thường là một chỉ dấu của bệnh lý viêm nhiễm toàn thân hoặc viêm nhiễm cục bộ tại khu vực lân cận. Do đó, bác sĩ chỉ nên chẩn đoán viêm amidan nguyên phát sau khi đã loại trừ hoàn toàn các bệnh lý nền căn bản.

⚠️ Chẩn đoán phân biệt quan trọng: Các dạng ung thư như ung thư biểu mô tế bào vảy (squamous cell carcinoma), u hắc tố ác tính (malignant melanoma) và u hắc sắc tố lympho (lymphosarcoma) rất thường xuyên xuất hiện tại amidan của chó và cần phải được phân biệt rõ ràng với bệnh viêm amidan lành tính.

• Mẹo định hướng: U lympho amidan (lymphosarcoma) thường gây sưng to đối xứng ở cả hai bên, trong khi các khối u không thuộc hệ lympho thông thường chỉ xuất hiện ở một bên.

Phương pháp điều trị

1. Liệu pháp kháng sinh và Thuốc hỗ trợ

• Cần chỉ định ngay kháng sinh đường toàn thân cho các ca viêm amidan do vi khuẩn. Nhóm Penicillin thường đem lại hiệu quả tốt trong giai đoạn đầu. Đối với các ca bệnh kháng thuốc, việc thực hiện nuôi cấy vi sinh và làm kháng sinh đồ là bắt buộc.
• Sử dụng các thuốc giảm đau nhẹ phù hợp để xoa dịu tình trạng kích ứng nghiêm trọng tại vùng hầu họng.

2. Chế độ chăm sóc và Dinh dưỡng

• Khuyến cáo cho vật nuôi ăn chế độ ăn mềm, dễ nuốt và ngon miệng trong vài ngày cho đến khi tình trạng khó nuốt được giải quyết hoàn toàn.
• Đối với những động vật hoàn toàn không thể ăn uống bằng đường miệng do đau đớn, cần thiết lập liệu pháp truyền dịch đường tĩnh mạch để bù nước và duy trì năng lượng.

3. Phẫu thuật cắt amidan (Tonsillectomy)

Thủ thuật cắt amidan rất hiếm khi được chỉ định đối với các ca viêm amidan nguyên phát mãn tính, nhưng nếu thực hiện, nó sẽ giúp giải quyết triệt để bệnh. Các chỉ định bắt buộc của phẫu thuật cắt amidan bao gồm:

• Xuất hiện khối u/ung thư tại amidan.
• Amidan sưng quá to gây cản trở nghiêm trọng đến luồng không khí hít vào (thường gặp ở các giống chó mặt tịt).

Nguồn tài liệu tham khảo: MSD. Caroline C. Tonozzi, DVM, DACVECC, Mission Veterinary Partners. Tonsillitis in Dogs and Cats