Viêm phúc mạc truyền nhiễm ở mèo (FIP)

Viêm phúc mạc truyền nhiễm ở mèo (FIP) là một bệnh lý xảy ra trên mèo toàn thế giới, gây ra bởi virus Corona ở mèo (Feline Coronavirus). Mặc dù đây là một căn bệnh khó chẩn đoán, nhưng đã có những bước tiến đáng kể trong việc điều trị căn bệnh từng được coi là vô phương cứu chữa này.

Mặc dù FIP thuộc cùng họ virus với COVID-19, nhưng không có rủi ro đối với sức khỏe con người – virus Corona ở mèo chỉ lây nhiễm cho loài mèo và không thể truyền sang người. Corona là một loại virus phổ biến, nhiều con mèo sẽ tiếp xúc với mầm bệnh mà không hề phát triển thành FIP. Chỉ một số ít mèo chuyển biến thành FIP do sự đột biến của virus và cách hệ thống miễn dịch của chúng phản ứng.

Các dấu hiệu của bệnh FIP

Các dấu hiệu của FIP phụ thuộc vào bộ phận cơ thể bị ảnh hưởng và cách hệ miễn dịch của mèo phản ứng với việc nhiễm virus. Mèo trẻ và mèo thuần chủng có nguy cơ bị ảnh hưởng cao hơn, nhưng bệnh có thể phát triển ở bất kỳ con mèo nào ở mọi lứa tuổi.

Các dấu hiệu sớm của FIP thường không đặc hiệu, bao gồm:

• Sốt cao thất thường.
• Lờ đờ/mệt mỏi.
• Giảm cảm giác thèm ăn.

Các dấu hiệu tiếp theo có thể phát triển sau vài ngày, vài tuần hoặc vài tháng. FIP có thể được chia thành dạng "ướt" (có dịch) và dạng "khô", nhưng mèo có khả năng mắc cả hai dạng tại các thời điểm khác nhau hoặc bị kết hợp cả hai. Một trong những khó khăn khi chẩn đoán FIP là các dấu hiệu không mang tính đặc trưng duy nhất cho FIP, vì nhiều bệnh lý khác cũng có triệu chứng tương tự.

FIP dạng ướt (Dạng có dịch)

Ở dạng này, dịch tích tụ trong khoang bụng và/hoặc lồng ngực. Điều này có thể gây sưng bụng và khó thở. Dịch tích tụ do các mạch máu bị tổn thương và viêm nhiễm, khiến dịch rò rỉ từ máu vào bụng hoặc ngực. Dịch này thường đặc, có màu vàng sáng và chứa nhiều protein. Tuy nhiên, các bệnh khác (bao gồm một số bệnh gan và ung thư) cũng có thể gây tích tụ dịch tương tự.

Các dạng FIP khác

FIP có thể ảnh hưởng đến bất kỳ cơ quan nào, vì vậy các dạng FIP không tích tụ dịch (thường gọi là FIP "khô") có thể xảy ra. Các dấu hiệu sẽ thay đổi tùy thuộc vào cơ quan bị ảnh hưởng. Tình trạng viêm này ảnh hưởng đến mắt trong khoảng 30% trường hợp và não trong khoảng 30% trường hợp, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến hầu hết mọi mô trong cơ thể bao gồm gan, thận, ruột, phổi và da.

Vì lý do này, một loạt các dấu hiệu có thể được quan sát thấy, bao gồm:

• Dáng đi loạng choạng, không vững hoặc co giật.
• Lờ đờ/mệt mỏi.
• Chảy máu hoặc đục mắt.
• Nôn mửa và/hoặc tiêu chảy.
• Da có sắc tố vàng (vàng da).
• Có khối u hoặc cục trong bụng.

Nguyên nhân nào gây ra FIP ở mèo?

FIP được gây ra bởi sự lây nhiễm virus Corona ở mèo (Feline Coronavirus). Coronavirus là một nhóm virus phổ biến thường gây nhiễm trùng đường hô hấp trên (mũi và họng) hoặc đường ruột ở các loài động vật khác nhau.

Virus Corona ở mèo được tìm thấy trong phân của nhiều con mèo. Ở hầu hết các trường hợp, nhiễm trùng không gây ra dấu hiệu nào hoặc chỉ tiêu chảy nhẹ và tự khỏi mà không cần điều trị. Tuy nhiên, đôi khi virus thay đổi (đột biến) bên trong cơ thể mèo, và nếu hệ miễn dịch của chúng phản ứng theo một cách nhất định, điều này dẫn đến sự phát triển của bệnh FIP. Kết quả xét nghiệm dương tính với virus Corona không có nghĩa là mèo đang mắc bệnh FIP, nó chỉ cho biết mèo đã từng tiếp xúc với virus.

Khi nào cần liên hệ với bác sĩ thú y

Hãy liên hệ với đội ngũ thú y nếu mèo của bạn xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào nêu trên, hoặc nếu bạn lo lắng về sự thay đổi trong hành vi hoặc sức khỏe của chúng dưới bất kỳ hình thức nào.

Cách bác sĩ thú y chẩn đoán FIP

Vì không có dấu hiệu đặc thù duy nhất cho FIP và không có xét nghiệm máu đơn giản nào để xác nhận ngay lập tức, đây là một bệnh rất khó chẩn đoán. Bác sĩ thú y có thể nghi ngờ FIP nếu:

• Mèo của bạn có các dấu hiệu liên quan đến FIP (như dịch ở bụng/ngực, co giật hoặc thay đổi ở mắt).
• Mèo thuộc nhóm nguy cơ cao (ví dụ: mèo trẻ, mèo thuần chủng, mèo sống trong hộ gia đình có nhiều mèo).
• Mèo vừa trải qua một tình huống căng thẳng như triệt sản/chuyển nhà/đổi chủ, điều này có thể làm tăng khả năng phát triển FIP.
• Các thay đổi nhất định được thấy qua xét nghiệm máu định kỳ (như nồng độ protein cao và các chỉ số viêm).

Bác sĩ thú y có thể thực hiện một số xét nghiệm định kỳ bao gồm xét nghiệm máu, khám mắt và chẩn đoán hình ảnh (X-quang và siêu âm) ngực và bụng. Nếu có dịch, việc lấy mẫu và xét nghiệm dịch có thể hỗ trợ chẩn đoán. Bác sĩ cũng có thể muốn lấy mẫu từ các cơ quan bất thường – ví dụ: lấy mẫu bằng kim ở gan, thận hoặc các hạch bạch huyết trong bụng. Đôi khi, cần thực hiện quy trình phẫu thuật để lấy mẫu mô xét nghiệm (sinh thiết).

Các xét nghiệm chuyên sâu hơn như quét não (MRI) và lấy mẫu dịch não tủy có thể cần thiết nếu mèo có dấu hiệu thần kinh (như co giật hoặc đi loạng choạng). Vì việc thu thập các mẫu này yêu cầu gây mê toàn thân và thiết bị tiên tiến, bác sĩ thú y thường cố gắng chẩn đoán dựa trên các xét nghiệm định kỳ trước khi tiến hành.

Các lựa chọn điều trị

FIP từng là án tử đối với hầu hết mèo. Tuy nhiên, trong 3 năm qua, đã có những phát triển vượt bậc trong điều trị. Các nghiên cứu cho thấy thuốc kháng virus có thể hiệu quả trong việc chữa khỏi FIP cho hầu hết các trường hợp (>85%).

Bác sĩ cần phải tự tin rằng mèo có khả năng cao mắc FIP trước khi bắt đầu dùng thuốc kháng virus, vì liệu trình điều trị kéo dài nhiều tuần. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc kháng virus không đúng cách cho những con mèo không bị FIP có thể dẫn đến vấn đề kháng virus, khiến mèo thực sự bị FIP về sau không còn phản ứng với các phương pháp điều trị mới này nữa.

Mèo bị FIP cũng có thể cần được điều trị nội trú tại bệnh viện nếu chúng quá yếu, và có thể được hỗ trợ bằng thuốc kích thích thèm ăn và giảm đau.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Làm thế nào để phòng ngừa FIP?

Vaccine đã có mặt ở một số quốc gia nhưng chỉ có thể tiêm cho mèo con trên 16 tuần tuổi. Vaccine thường dùng cho các hộ nhân giống (đặc biệt là nơi có tiền sử FIP), nhưng tại thời điểm mèo con đủ tuổi tiêm phòng, chúng thường đã tiếp xúc với virus Corona rồi – vì vậy vaccine có thể có ít giá trị.

Những loài mèo nào bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi FIP?

Mặc dù FIP có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất ở mèo trẻ. Khoảng 80% các ca chẩn đoán là mèo dưới 2 tuổi, và nhiều ca xuất hiện ở mèo con từ 4-12 tháng tuổi. Bệnh xuất hiện thường xuyên hơn ở các giống mèo thuần chủng như Anh lông ngắn (British Shorthair), Bengal, Birman, Ragdoll và Maine Coon. FIP cũng phổ biến hơn ở mèo sống theo nhóm hoặc bầy đàn (đặc biệt là hộ nhân giống) vì đây là môi trường virus dễ lây lan.

Giảm thiểu rủi ro tại các hộ nhân giống

Rủi ro có thể được giảm bớt bằng cách nuôi mèo trong các nhóm nhỏ (dưới 5 con trong một hộ gia đình). Trong các trại giống, việc loại bỏ hoàn toàn virus Corona là cực kỳ khó khăn. Vì vậy, tốt hơn là nên thực hiện các bước để giảm thiểu rủi ro FIP:

• Tránh nuôi các nhóm mèo quá lớn và có nhiều lứa mèo con cùng một lúc.
• Nuôi mèo trong các nhóm nhỏ, biệt lập.
• Có ít nhất một khay vệ sinh cho mỗi con mèo, cộng thêm một khay dự phòng, đặt ở nơi dễ làm sạch và khử trùng.
• Để khay vệ sinh xa bát ăn và nước uống, vệ sinh/khử trùng chúng hàng ngày.
• Tránh gây căng thẳng (stress) và duy trì vệ sinh, dinh dưỡng tốt cùng chế độ chăm sóc sức khỏe phòng ngừa.

Nếu FIP xảy ra trong nhóm mèo giống:

• Cân nhắc việc nhân giống từ mèo lớn tuổi vì chúng ít có khả năng thải virus hơn.
• Cách ly mèo mẹ trước khi sinh và giữ mèo mẹ cùng mèo con tách biệt với những con mèo khác cho đến khi mèo con về nhà mới.
• Ngừng nhân giống từ bất kỳ mèo mẹ hoặc mèo bố nào tạo ra các lứa mèo con phát triển FIP vì có thể có mối liên hệ di truyền.
• Dừng mọi hoạt động nhân giống trong vài tháng nếu có đợt bùng phát FIP.

Lưu ý: Không khuyến khích sử dụng thường xuyên thuốc kháng virus để ngăn chặn sự thải virus ở những con mèo không mắc FIP.

Cơ sở khoa học

Sau đại dịch COVID-19 ở người, các loại thuốc kháng virus đã trở nên sẵn có để điều trị hợp pháp cho mèo bị FIP. Ban đầu là một loại thuốc có tên Remdesivir ( dạng tiêm), sau đó là GS-441524 (dạng viên nén hoặc lỏng). Nghiên cứu vào năm 2022 và 2023 đã chứng minh rằng điều trị mèo bị FIP bằng các loại thuốc này mang lại tỷ lệ chữa khỏi trên 85%. Nghiên cứu vẫn đang tiếp tục để tìm ra liều lượng và thời gian điều trị tối ưu.

Thuật ngữ

Granulomas (U hạt): Các khối bao gồm virus và các tế bào viêm.

Nguồn tài liệu tham khảo: International Cat Care, Feline infectious peritonitis (FIP)