HẠ CANXI MÁU (HYPOCALCEMIA) Ở MÈO

1. Canxi Được Điều Hòa Như Thế Nào Ở Mèo Khỏe Mạnh?

Trong cơ thể mèo, canxi tham gia trực tiếp vào các chức năng sinh lý quan trọng: co bóp cơ, truyền dẫn xung thần kinh, điều hòa đông máu và duy trì độ chắc khỏe của xương.

Ở mèo khỏe mạnh, nồng độ canxi được duy trì ổn định nhờ sự phối hợp của các hormone:

• Hormone Cận Giáp (PTH): Tiết ra bởi hai cặp tuyến cận giáp siêu nhỏ nằm đính trên tuyến giáp ở vùng cổ (ngay dưới thanh quản). Khi canxi máu giảm, tuyến này sẽ kích thích tiết PTH để kéo canxi trở lại mức cân bằng.
• Vitamin D (Calcitriol): Hấp thu qua chế độ ăn, hỗ trợ PTH tăng cường hấp thu canxi tại đường ruột.
• Calcitonin: Sản sinh tại tuyến giáp, có nhiệm vụ hạ canxi máu khi nồng độ này tăng quá cao.

2. Triệu Chứng Nhận Biết Hạ Canxi Máu Ở Mèo

Hạ canxi máu ở mức độ nhẹ thường không có biểu hiện rõ rệt và chỉ vô tình phát hiện qua xét nghiệm máu định kỳ. Tuy nhiên, khi tình trạng chuyển sang mức độ trung bình đến nặng, các triệu chứng thần kinh - cơ sẽ bùng phát:

Triệu chứng khởi phát (Giai đoạn đầu):

• Cơ thể căng cứng, bước đi yếu ớt, loạng choạng.
• Bồn chồn, hoảng loạn, dễ bị kích động hoặc gắt gỏng bất thường.
• Run cơ, nhạy cảm quá mức với tiếng động hoặc phản ứng dữ dội khi chạm vào người.

Triệu chứng nghiêm trọng (Cần cấp cứu ngay):

• Co giật cơ toàn thân, giật cơ không kiểm soát.
• Lên cơn co giật (seizures), đờ đẫn, hôn mê và có thể dẫn đến tử vong nếu không can thiệp y tế kịp thời.

3. Những Nguyên Nhân Khiến Mèo Bị Hạ Canxi Máu

Hạ canxi máu ở mèo có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân nội khoa khác nhau:

• Suy tuyến cận giáp nguyên phát (Primary Hypoparathyroidism): Tuyến cận giáp bị tổn thương nên không sản xuất đủ lượng PTH cần thiết.
• Biến chứng sau phẫu thuật tuyến giáp: Mèo lớn tuổi phẫu thuật điều trị bệnh Cường giáp (Hyperthyroidism) có thể vô tình bị tổn thương hoặc bóc tách mất tuyến cận giáp nằm ngay sát bên.
• Thiếu hụt Vitamin D: Do chế độ ăn không cân bằng hoặc do đường ruột giảm khả năng hấp thu (bệnh lý kém hấp thu).
• Suy thận mãn tính (CKD / CRF): Thận suy giảm chức năng làm rối loạn cân bằng canxi - phốt pho. (Tuy nhiên, hạ canxi do suy thận mãn hiếm khi gây ra các triệu chứng co giật hay run cơ nghiêm trọng).
• Sốt sữa / Co giật do nuôi con (Eclampsia / Milk Fever): Thường gặp ở mèo mẹ đang cho con bú do mất lượng lớn canxi qua sữa.
• Các nguyên nhân khác: Viêm tụy cấp, giảm protein máu (Hypoproteinemia), hoặc ngộ độc chất hóa học (đặc biệt là chất chống đông băng - Antifreeze).

4. Cách Chẩn Đoán Tại Phòng Khám Thú Y

Phân biệt xét nghiệm Canxi Tổng & Canxi Ion Hóa

Để xác định chính xác nồng độ canxi, bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm máu:

Canxi Tổng (Total Calcium): Đo tổng lượng canxi trong máu (gồm dạng tự do và dạng gắn với protein). Tuy nhiên, xét nghiệm tầm soát ban đầu dễ bị giảm giả nếu lượng Albumin (protein máu) thấp hoặc mẫu máu để quá lâu.

Canxi Ion Hóa (Ionized Calcium): Đo lượng canxi tự do – dạng trực tiếp tham gia hoạt động sinh học. Là tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác hạ canxi máu. Yêu cầu kỹ thuật cao và quy trình bảo quản mẫu nghiêm ngặt.

Quy trình truy tìm nguyên nhân

1. Kiểm tra lại Canxi tổng: Thú cưng được nhịn ăn 12 giờ (vẫn cho uống nước) để lấy mẫu đo lại Canxi tổng kết hợp chỉ số Albumin.
2. Đo Canxi Ion hóa: Khẳng định chắc chắn tình trạng hạ canxi.
3. Đo nồng độ Hormone Cận Giáp (PTH): Nếu Canxi giảm + PTH giảm (mà không có bệnh lý nền khác), bác sĩ sẽ hướng tới chẩn đoán Suy tuyến cận giáp nguyên phát.
4. Chẩn đoán bổ sung: Siêu âm, xét nghiệm chức năng thận, tụy, hệ tiêu hóa hoặc tầm soát ngộ độc độc chất.

5. Phương Pháp Điều Trị Hạ Canxi Máu

Phác đồ điều trị phụ thuộc vào mức độ cấp tính và nguyên nhân gây bệnh:

Cấp cứu ban đầu (Dành cho ca bệnh nặng)

Mèo bị hạ canxi máu nặng kèm triệu chứng co giật, run cơ bắt buộc phải nhập viện cấp cứu khẩn cấp. Bác sĩ sẽ tiến hành tiêm/truyền canxi trực tiếp qua đường tĩnh mạch dưới sự theo dõi liên tục cho đến khi chỉ số canxi ổn định.

Điều trị duy trì dài hạn

Khi tình trạng cấp tính đã qua, mèo sẽ được chuyển sang phác đồ duy trì tại nhà:

• Bổ sung muối canxi qua đường uống.
• Dùng Vitamin D (dạng viên, nang hoặc dung dịch) để kích thích đường ruột tăng cường hấp thu canxi.
• Đối với mèo suy thận mãn tính: Tập trung vào chế độ ăn giảm Phốt pho kết hợp sử dụng các chất chất gắn phốt pho (Phosphate binders) để ngăn ruột hấp thu phốt pho dư thừa.

Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Thú Y

Hạ canxi máu ở mèo là một tình trạng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm. Nếu bạn nhận thấy mèo mẹ đang cho con bú hoặc mèo nhà mình có biểu hiện run rẩy, đi đứng loạng choạng, bồn chồn bất thường, hãy đưa bé đến phòng khám thú y gần nhất để được cấp cứu kịp thời!

Nguồn tài liệu tham khảo: Barnes, C., Weir, M., & Ward, E. (2022, September 15). Hypocalcemia (low calcium levels) in cats. VCA Animal Hospitals. Retrieved July 29, 2026, fromhttps://vcahospitals.com/know-your-pet/hypocalcemia-or-low-calcium-levels-in-cats