Táo bón ở mèo (Constipation)

Khi mèo bị táo bón, phân sẽ lưu lại trong kết tràng (đại tràng) hoặc trực tràng lâu hơn bình thường. Kết quả là phân trở nên khô và cứng hơn, khiến tình trạng bệnh càng thêm trầm trọng.

Mèo có thể biểu hiện sự đau đớn khi cố gắng đi ngoài, kèm theo việc rặn quá mức. Trong những trường hợp táo bón kéo dài, phân có thể bị nén chặt hoặc gây tắc nghẽn hoàn toàn trong kết tràng và trực tràng (gọi là tình trạng obstipation). Các đợt táo bón và tắc nghẽn tái phát nhiều lần có thể khiến kết tràng bị sưng phồng, mất khả năng co bóp để đẩy phân về phía trực tràng. Tình trạng này được gọi là "megacolon" (bệnh giãn đại tràng) – hiểu đơn giản là một đại tràng bị giãn nở quá mức.

Các dấu hiệu táo bón ở mèo là gì?

Dưới đây là những dấu hiệu cho thấy mèo của bạn có thể đang bị táo bón:

• Rặn và gặp khó khăn khi đi vệ sinh.
• Đào bới và dành quá nhiều thời gian trong khay cát.
• Đau đớn khi đi ngoài (kêu gào).
• Tần suất đi ngoài ít hơn bình thường.
• Phân nhỏ, cứng và khô.

Bạn cũng có thể nhận thấy mèo ra vào khay cát nhiều lần nhưng rặn mà không ra phân. Lưu ý: Cần đặc biệt phân biệt giữa việc rặn đi ngoài và rặn tiểu. Việc mèo gặp khó khăn khi đi tiểu có thể là một tình huống cấp cứu nguy hiểm.

Đôi khi, đặc biệt là ở những con mèo bị tắc nghẽn phân (obstipation), mèo có thể thải ra chất dịch thay vì phân thành khuôn khi đang rặn, trông rất giống tiêu chảy. Trong các trường hợp nghiêm trọng, mèo có thể bỏ ăn và nôn mửa.

Nguyên nhân gây táo bón ở mèo?

Có nhiều yếu tố khác nhau dẫn đến tình trạng táo bón, bao gồm:

1. Đau đớn

Một số con mèo cảm thấy đau khi bước vào khay cát hoặc khi tạo tư thế đi ngoài. Ví dụ phổ biến là mèo già bị viêm khớp. Ngoài ra, đau đớn cũng có thể đến từ những bất thường trong kết tràng/trực tràng, hoặc do mèo ăn phải dị vật gây tổn thương niêm mạc ruột. Các vết áp xe hoặc bệnh lý da vùng hậu môn cũng khiến mèo sợ đi vệ sinh.

2. Mất nước

Nước được hấp thụ từ phân trong kết tràng. Nếu mèo bị mất nước (hoặc uống không đủ nước), cơ thể sẽ cố gắng tái hấp thụ nhiều dịch hơn từ kết tràng, dẫn đến phân bị khô cứng. Bệnh thận mạn tính thường gặp ở mèo già khiến mèo đi tiểu nhiều hơn, dẫn đến mất nước nhẹ và gây táo bón.

3. Hành vi và lối sống

• Cát vệ sinh dạng gỗ nén có thể quá cứng, gây đau chân cho mèo khi đứng và khiến chúng nảy sinh tâm lý sợ khay cát.
• Khay vệ sinh bẩn hoặc đặt ở nơi ồn ào.
• Sự tranh giành khay cát giữa nhiều con mèo trong nhà.
• Mèo từng có trải nghiệm xấu (bị tấn công hoặc bị đau) khi đang dùng khay cát.

4. Rối loạn chuyển hóa

Một số tình trạng như hạ hormone tuyến giáp (suy giáp - khá hiếm ở mèo) hoặc nồng độ Kali, Canxi trong máu thấp có thể ngăn cản sự co bóp của kết tràng.

5. Vấn đề thần kinh

Các dây thần kinh điều khiển sự co bóp của ruột có thể bị tổn thương do chấn thương (ví dụ: bị xe đụng hoặc chấn thương cột sống do bị kéo đuôi). Điều này dẫn đến việc mèo mất kiểm soát đi ngoài (són phân) hoặc bị táo bón.

6. Tắc nghẽn kết tràng

Các biến dạng khung xương chậu (ví dụ: vết gãy xương chậu cũ sau tai nạn) có thể làm hẹp ống chậu, gây ép kết tràng và tích tụ phân. Hẹp kết tràng cũng có thể do sẹo, khối u hoặc dị vật.

7. Bệnh giãn đại tràng vô căn (Idiopathic Megacolon)

Sau nhiều tháng táo bón nặng, đại tràng bị giãn nở lâu ngày dẫn đến mất khả năng co bóp vĩnh viễn. Tuy nhiên, một số con mèo mắc bệnh này như một bệnh lý nguyên phát mà không rõ nguyên nhân gốc rễ.

Khi nào cần liên hệ với bác sĩ thú y?

Nếu mèo của bạn đang rặn đi ngoài, có vẻ khó chịu hoặc không thể đi ngoài được gì, hãy liên hệ ngay với bác sĩ thú y. Táo bón gây đau đớn và có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được can thiệp kịp thời.

Chẩn đoán và Điều trị

Cách bác sĩ thú y chẩn đoán

Bác sĩ sẽ kiểm tra lâm sàng và có thể yêu cầu thực hiện các xét nghiệm:

• Xét nghiệm máu và nước tiểu.
• Chụp X-quang hoặc siêu âm để thấy mức độ tích tụ phân và kích thước đại tràng.
• Nội soi kết tràng để kiểm tra bên trong và lấy mẫu sinh thiết nếu cần.

Điều trị táo bón như thế nào?

Phương pháp điều trị tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng:

• Trường hợp nặng: Mèo cần nhập viện, truyền dịch và thực hiện thủ thuật lấy phân nén ra dưới sự gây mê hoặc dùng thuốc nhuận tràng qua ống thông dạ dày.
• Thụt tháo (Enemas): Bơm dịch vào kết tràng để làm mềm phân.
• Thuốc: Sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc hỗ trợ co bóp ruột (prokinetic) và thuốc giảm đau (đối với mèo bị viêm khớp).
• Phẫu thuật: Nếu điều trị nội khoa không hiệu quả, bác sĩ có thể thực hiện phẫu thuật "cắt bỏ một phần kết tràng" (subtotal colectomy). Kết quả lâu dài của phẫu thuật này thường rất tốt.

Chăm sóc tại nhà và Phòng ngừa

• Duy trì độ ẩm: Cho mèo ăn thức ăn ướt (pate, súp thưởng) thay vì thức ăn khô và khuyến khích mèo uống nhiều nước.
• Quản lý khay vệ sinh: Đảm bảo số lượng khay đủ (số khay = số mèo + 1), đặt ở nơi yên tĩnh. Với mèo già, hãy dùng khay có thành thấp để chúng dễ dàng ra vào.
• Chế độ ăn giàu chất xơ: Chất xơ giúp phân mềm và đi ngoài đều đặn hơn. Hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn loại thức ăn phù hợp.

Giải thích thuật ngữ

• Kết tràng (Colon): Phần ruột già nơi hấp thụ nước từ phân.
• Trực tràng (Rectum): Phần cuối của ruột già, nối kết tràng với hậu môn.
• Faeces: Phân.
• Megacolon: Tình trạng đại tràng bị giãn và không thể co bóp bình thường.
• Obstipation: Táo bón nặng cần sự can thiệp của bác sĩ thú y để giải quyết.
• Tenesmus: Tình trạng rặn và gặp khó khăn khi đi vệ sinh.

Nguồn tài liệu tham khảo: International Cat Care, Constipation in cats