Màng bồ đào (uvea) là phần của mắt được cấu tạo bởi mống mắt (iris) — cấu trúc mỏng, hình tròn tạo nên màu mắt và kiểm soát kích thước đồng tử; thể mi (ciliary body) — một phần của thành nhãn cầu tạo ra dịch lấp đầy trong mắt; và hắc mạc (choroid) — lớp giữa của mắt.

Mống mắt và thể mi cùng tạo thành đường màng bồ đào trước. Thể mi tạo ra một loại dịch gọi là thủy dịch (aqueous humor), cung cấp các chất dinh dưỡng quan trọng cho mắt và duy trì áp lực trong mắt. Thể mi cũng chứa các dây chằng và cơ hỗ trợ thủy tinh thể và kiểm soát khả năng hội tụ hình ảnh của thủy tinh thể.

Mặt cắt ngang của mắt

• Lens: Thủy tinh thể
• Retina: Võng mạc
• Optic nerve: Thần kinh thị giác
• Ciliary body with suspensory ligaments: Thể mi với các dây chằng treo
• The uvea includes the choroid, ciliary body and iris: Màng bồ đào gồm hắc mạc, thể mi và mống mắt
• Iris: Mống mắt
• Cornea: Giác mạc
• Lower eyelid: Mi mắt dưới
• Choroid: Hắc mạc

Viêm màng bồ đào là gì?

Viêm màng bồ đào (uveitis) là tình trạng viêm của một hoặc nhiều cấu trúc tạo nên màng bồ đào. Nếu chỉ có thể mi và mống mắt bị viêm, tình trạng này được gọi là viêm màng bồ đào trước (anterior uveitis), trong khi viêm chỉ ở hắc mạc được gọi là viêm màng bồ đào sau (posterior uveitis). Nếu cả ba cấu trúc đều bị ảnh hưởng, tình trạng này được gọi là viêm toàn bộ màng bồ đào (panuveitis) hoặc viêm màng bồ đào thực sự (true uveitis). Viêm màng bồ đào có thể chỉ ảnh hưởng một mắt hoặc có thể xảy ra đồng thời ở cả hai mắt.

Nguyên nhân nào gây viêm màng bồ đào?

Có nhiều nguyên nhân tiềm ẩn có thể gây viêm màng bồ đào. Đôi khi không bao giờ xác định được nguyên nhân thực sự. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm:

• Nhiễm trùng: do virus, bao gồm virus leukemia ở mèo (FeLV), virus suy giảm miễn dịch ở mèo (FIV) và viêm phúc mạc truyền nhiễm ở mèo (FIP); do vi khuẩn; do ký sinh trùng (toxoplasmosis, ấu trùng di chuyển); hoặc do nấm (cryptococcosis, blastomycosis)
• Bệnh chuyển hóa (chẳng hạn như đái tháo đường)
• Tăng huyết áp
• Độc chất (thường là hóa chất hoặc chất kích thích tiếp xúc với mắt)
• Nguyên nhân qua trung gian miễn dịch; đặc biệt là bệnh tự miễn, trong đó mèo tạo ra kháng thể chống lại chính mô của cơ thể
• Chấn thương mắt
• Tổn thương thủy tinh thể dẫn đến rò rỉ protein của thủy tinh thể
• Khối u ở mắt

Các dấu hiệu lâm sàng của viêm màng bồ đào là gì?

Viêm màng bồ đào là một tình trạng gây đau, và một số mèo bị viêm màng bồ đào sẽ dùng chân cào hoặc dụi vào mắt đau, trong khi những con khác sẽ tránh mọi sự đụng chạm. Mèo bị viêm màng bồ đào có thể nhắm mắt bị ảnh hưởng hoặc nheo mắt (co thắt mi – blepharospasm) hoặc chớp mắt co thắt. Hầu hết mèo sẽ tránh ánh sáng mạnh (sợ ánh sáng – photophobia).

Trong hầu hết các trường hợp, các phần có thể nhìn thấy của mắt sẽ đỏ rõ rệt, bao gồm củng mạc (sclera) — phần màu trắng của mắt — và kết mạc (conjunctiva), đồng thời mèo có thể gặp khó khăn khi nhìn. Thông thường sẽ có dịch trong, loãng như nước chảy ra từ mắt, nhưng trong một số trường hợp có thể có chất nhầy hoặc mủ.

Nếu phần màng bồ đào trước bị viêm, mắt có thể trông đục; tình trạng đục này có thể do dịch rò rỉ vào giác mạc hoặc do sự tích tụ protein hay tế bào trong tiền phòng của mắt. Đôi khi có thể có xuất huyết hoặc mủ trong tiền phòng. Với viêm màng bồ đào sau, có nguy cơ bong võng mạc.

Trong hầu hết các trường hợp, những phần có thể nhìn thấy của mắt sẽ đỏ rõ rệt.

Viêm màng bồ đào có thể xảy ra đột ngột (viêm màng bồ đào cấp tính) hoặc phát triển chậm hơn (viêm màng bồ đào mạn tính). Trong viêm màng bồ đào cấp tính, đồng tử thường co nhỏ. Trong viêm màng bồ đào mạn tính, đồng tử có thể co nhỏ hoặc có kích thước bình thường, mống mắt có thể thay đổi màu sắc (sự thay đổi màu có thể vĩnh viễn), đục thủy tinh thể có thể phát triển ở mắt bị ảnh hưởng, hoặc thủy tinh thể của mắt bị ảnh hưởng có thể bị lệch vị trí hoặc trật.

Viêm màng bồ đào được chẩn đoán như thế nào?

Nhiều dấu hiệu của viêm màng bồ đào tương tự với glaucoma. Sự khác biệt chính giữa hai tình trạng này là trong viêm màng bồ đào, nhãn áp (IOP) giảm (thấp), trong khi ở glaucoma, nhãn áp tăng (cao). Đo nhãn áp thường được thực hiện để phân biệt hai tình trạng này và đây là một thủ thuật đơn giản, không gây đau. Cần thực hiện khám lâm sàng toàn thân đầy đủ và kỹ lưỡng cho mèo vì viêm màng bồ đào có thể là một triệu chứng của nhiều bệnh toàn thân.

Nhiều dấu hiệu của viêm màng bồ đào tương tự với glaucoma.

Trong các bệnh toàn thân, việc đánh giá chẩn đoán có thể bao gồm xét nghiệm máu, phân tích nước tiểu hoặc chụp X-quang. Với các nguyên nhân nhiễm trùng, có thể cần thực hiện các xét nghiệm máu chuyên biệt hoặc lấy mẫu mô để xét nghiệm chẩn đoán. Các thủ thuật chẩn đoán chuyên biệt như siêu âm có thể được sử dụng để kiểm tra mắt, và bác sĩ thú y có thể đề nghị chuyển khám với bác sĩ thú y chuyên khoa mắt.

Điều trị viêm màng bồ đào như thế nào?

Điều trị ban đầu nhằm giảm viêm và giảm đau, chủ yếu bằng các thuốc nhỏ mắt tại chỗ như corticosteroid (prednisolone, dexamethasone) hoặc thuốc chống viêm không steroid, chẳng hạn như flurbiprofen (tên thương mại Ocufen®). Nếu viêm màng bồ đào là hậu quả của chấn thương, điều trị có thể bao gồm xử lý tổn thương do chấn thương. Nếu viêm màng bồ đào do một tác nhân nhiễm trùng, sẽ được kê điều trị chống nhiễm trùng đặc hiệu. Nếu viêm màng bồ đào là triệu chứng của một bệnh toàn thân khác, bệnh nền đó cần được điều trị.

Có thể sử dụng thuốc uống sau khi các nguyên nhân nền đã được loại trừ. Phác đồ điều trị tốt nhất sẽ xử lý các dấu hiệu lâm sàng đồng thời điều trị bất kỳ bệnh lý nguyên phát nào gây ra viêm màng bồ đào.

Một trong những mục tiêu của điều trị là ngăn ngừa các biến chứng thứ phát phát triển.

Một trong những mục tiêu của điều trị là ngăn ngừa sự phát triển của các biến chứng thứ phát. Những biến chứng này có thể bao gồm glaucoma (tăng nhãn áp, gây đau và có thể dẫn đến mù), bong võng mạc, trật thủy tinh thể hoặc dính mống mắt (synechia) — sự hình thành các dải dính hoặc chỗ bám giữa mống mắt với giác mạc hoặc thủy tinh thể. Bác sĩ thú y sẽ cần khám lại mèo thường xuyên, đôi khi mỗi ngày. Tần suất tái khám sau đó sẽ phụ thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh và đáp ứng của mèo với điều trị.

Viêm màng bồ đào có lây không?

Viêm màng bồ đào có thể là triệu chứng của một số bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan. Một con mèo bị viêm màng bồ đào do bệnh toàn thân như FeLV hoặc FIV có thể truyền tác nhân gây bệnh sang những con mèo khác. Mèo bị viêm màng bồ đào do toxoplasmosis có thể có khả năng truyền nhiễm cho những con mèo khác hoặc cho người.

Tiên lượng của viêm màng bồ đào như thế nào?

Khi được điều trị đúng cách, hầu hết các trường hợp viêm màng bồ đào bắt đầu cải thiện trong vòng 24 giờ. Nếu mắt rất đục hoặc đã xảy ra xuất huyết, có thể cần thêm vài ngày để tình trạng này hết.

Các biến chứng thường gặp hơn sau những trường hợp viêm màng bồ đào rất nặng hoặc tái phát. Nếu xảy ra biến chứng, bác sĩ thú y có thể đề nghị chuyển khám với bác sĩ thú y chuyên khoa mắt. Viêm màng bồ đào nặng có thể dẫn đến mù không hồi phục. Chẩn đoán và điều trị sớm mang lại tiên lượng tốt nhất.

Nguồn tài liệu tham khảo: Hunter, T., Llera, R., & Yuill, C. (2023). Uveitis in cats. VCA Animal Hospitals.https://vcahospitals.com/know-your-pet/uveitis-in-cats