TĂNG CANXI MÁU (HYPERCALCEMIA) Ở THÚ CƯNG

1. Canxi Là Gì Và Được Kiểm Soát Như Thế Nào?

Trong cơ thể chó mèo, canxi tham gia trực tiếp vào các chức năng sống quan trọng bao gồm: co cơ, truyền dẫn xung thần kinh, đông máu và phát triển khung xương.

Ở động vật khỏe mạnh, nồng độ canxi trong máu được điều hòa vô cùng nghiêm ngặt bởi tuyến cận giáp (hai cặp tuyến siêu nhỏ nằm đính trên tuyến giáp ở vùng cổ, ngay dưới thanh quản).

Cơ chế cân bằng: Khi nồng độ canxi xuống quá thấp, tuyến cận giáp sẽ tiết ra Hormone Cận Giáp (PTH - Parathyroid Hormone) để kéo canxi trở lại mức bình thường. Khi canxi đã đủ, quá trình tiết PTH sẽ tự động dừng lại.

Tăng canxi máu (Hypercalcemia) xảy ra khi lượng canxi lưu thông trong máu cao vượt mức bình thường (Hyper = "trên/cao"; -emia = "máu").

2. Vì Sao Tăng Canxi Máu Lại Nguy Hiểm Cho Thú Cưng?

Nồng độ canxi trong máu quá cao là tín hiệu cảnh báo các bệnh lý nền nghiêm trọng, chẳng hạn như suy thận, suy tuyến thượng thận (bệnh Addison), khối u tuyến cận giáp hoặc một số dạng ung thư.

Các dấu hiệu nhận biết thường gặp:

• Cơ thể mệt mỏi, yếu ớt, lờ đừ.
• Uống nước nhiều và đi tiểu nhiều bất thường.
• Giảm thèm ăn, bỏ ăn.

Nếu tình trạng tăng canxi máu kéo dài mà không được điều trị, canxi dư thừa có thể lắng đọng gây ra sỏi bàng quang, sỏi thận hoặc gây khoáng hóa (vôi hóa) ở các cơ quan nội tạng khác.

3. Cách Đo Nồng Độ Canxi Trong Máu

Trong máu, canxi tồn tại dưới 2 dạng chính:

• Canxi tổng (Total Calcium): Đo tổng lượng canxi (bao gồm dạng tự do và dạng gắn với protein). Ưu điểm là xét nghiệm đơn giản, nhanh chóng, chi phí thấp; thích hợp làm xét nghiệm tầm soát ban đầu. Tuy nhiên, có thể bị tăng giả do chế độ ăn hoặc do thú cưng bị mất nước
• Canxi ion hóa (Ionized Calcium): Đo lượng canxi tự do – dạng trực tiếp tham gia hoạt động sinh học. Là tiêu chuẩn vàng để xác định chính xác nồng độ canxi trong máu. Tuy nhiên, Kỹ thuật phức tạp hơn, yêu cầu thú cưng phải nhịn ăn và quy trình bảo quản mẫu nghiêm ngặt.

4. Quy Trình Chẩn Đoán Khi Tăng Canxi Máu Ban Đầu

Nếu kết quả xét nghiệm máu định kỳ cho thấy chỉ số Canxi tổng tăng cao nhưng thú cưng chưa có biểu hiện bệnh lý rõ ràng (như suy thận hay Addison), bác sĩ sẽ tiến hành quy trình xác minh:

1. Lấy mẫu kiểm tra lại: Cho thú cưng nhịn ăn 12 giờ (vẫn cung cấp đủ nước uống) và lấy mẫu máu mới để đo lại Canxi tổng, đồng thời đo chỉ số Albumin (protein máu) để loại trừ khả năng tăng giả do mất nước.
2. Đo Canxi ion hóa: Nếu kết quả Canxi tổng vẫn cao, bác sĩ sẽ chỉ định đo Canxi ion hóa để khẳng định chắc chắn tình trạng tăng canxi máu.
3. Tìm nguyên nhân gốc rễ: Kiểm tra chức năng thận, tuyến thượng thận, tuyến cận giáp, lịch sử bổ sung Vitamin D và tầm soát ung thư.

5. Vai Trò Quan Trọng Của Việc Đo Hormone Cận Giáp (PTH)

Vì tuyến cận giáp là cơ quan điều hòa canxi, xét nghiệm nồng độ PTH giúp bác sĩ đánh giá hoạt động của tuyến này và truy tìm "thủ phạm" gây bệnh:

• PTH Tăng + Canxi Tăng: Chẩn đoán Cường cận giáp (Hyperparathyroidism). Có thể do khối u ở tuyến cận giáp (nguyên phát) hoặc do suy thận kéo dài / dinh dưỡng không hợp lý (thứ phát).
• PTH Giảm + Canxi Tăng: Cho thấy cơ thể đang tìm cách đè nén PTH xuống để hạ canxi nhưng không thành công, gợi ý nguy cơ có khối u ác tính (ung thư) tiềm ẩn. Bác sĩ sẽ chỉ định thêm siêu âm, X-quang, tế bào học hoặc sinh thiết.

Xét nghiệm PTH-rP (Protein liên quan đến Hormone Cận Giáp)

Một số loại ung thư (như Lymphoma, Đa u tủy xương, U tuyến túi hậu môn) có khả năng tiết ra chất PTH-rP. Chất này hoạt động giống hệt PTH, "đánh lừa" cơ thể và đẩy canxi máu tăng vọt. Nếu chỉ số PTH-rP trong máu cao, khả năng rất lớn thú cưng đang mắc ung thư.

Tăng Canxi Máu Vô Căn (Idiopathic Hypercalcemia)

Trong một số trường hợp, dù đã thực hiện đầy đủ các xét nghiệm chuyên sâu, bác sĩ vẫn không tìm thấy nguyên nhân gây ra tình trạng tăng canxi. Khi đó, ca bệnh được kết luận là Tăng canxi máu vô căn. Dạng này rất hiếm gặp ở chó, nhưng lại là một trong những dạng tăng canxi máu phổ biến nhất ở mèo.

Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Thú Y

Tăng canxi máu không phải là một bệnh độc lập mà là tiếng kêu cứu của cơ thể trước một bệnh lý tiềm ẩn nguy hiểm. Việc thực hiện các gói xét nghiệm máu tổng quát định kỳ sẽ giúp bác sĩ phát hiện sớm và can thiệp kịp thời trước khi canxi gây tổn thương vĩnh viễn cho thận cũng như các cơ quan khác của thú cưng.

Nếu thú cưng của bạn có dấu hiệu uống nước nhiều, tiểu nhiều hoặc lơ đễnh, mệt mỏi, hãy liên hệ ngay với phòng khám để được hỗ trợ thực hiện xét nghiệm tầm soát nhé!

Nguồn tài liệu tham khảo: Barnes, C., Weir, M., Ruotsalo, K., & Tant, M. S. (2022, April 14). Hypercalcemia. VCA Animal Hospitals. Retrieved July 27, 2026, from https://vcahospitals.com/know-your-pet/hypercalcemia