HỘI CHỨNG KÉM HẤP THU VÀ SỰ BÙNG PHÁT QUÁ MỨC CỦA VI KHUẨN Ở CHÓ

Hội chứng kém hấp thu và sự bùng phát quá mức của vi khuẩn là gì?

Hội chứng vi khuẩn phát triển quá mức ở ruột non (Small Intestinal Bacterial Overgrowth - SIBO) là một bệnh lý tại ruột non, đặc trưng bởi sự gia tăng bất thường về số lượng quần thể vi khuẩn trong lòng ruột, dẫn đến tiêu chảy. Gần đây, tình trạng này còn được gọi phổ biến hơn dưới thuật ngữ Tiêu chảy đáp ứng với kháng sinh (Antibiotic-Responsive Diarrhea - ARD).

Các vi khuẩn này gây tổn thương bề mặt hấp thu của niêm mạc ruột, khiến thức ăn đã tiêu hóa không thể hấp thu qua thành ruột vào cơ thể, từ đó dẫn đến tình trạng kém hấp thu chất dinh dưỡng (malabsorption).

Mối quan hệ giữa hai bệnh lý này là hai chiều: Hội chứng kém hấp thu do các nguyên nhân khác cũng có thể dẫn đến hội chứng SIBO thứ phát. Lý do là vì lượng chất dinh dưỡng không được tiêu hóa ứ đọng lại trong lòng ruột sẽ vô tình trở thành nguồn thức ăn dồi dào, kích thích vi khuẩn tăng sinh bùng phát.

Cả kém hấp thu và SIBO đều dẫn đến tiêu chảy, tương tự như biểu hiện của viêm ruột (enteritis). Tuy nhiên, đối với hội chứng vi khuẩn phát triển quá mức, tình trạng tiêu chảy mang tính chất mãn tính, thường kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.

Những giống chó nào có nguy cơ mắc bệnh cao hơn?

Đối tượng chuyển bệnh phổ biến nhất là chó trẻ tuổi đến trung niên thuộc các giống chó lớn. Trong đó, chó chăn cừu Đức (German Shepherd) được ghi nhận có tỷ lệ mắc các vấn đề về kém hấp thu cao hơn hẳn. Các rối loạn này thường đi kèm với Hội chứng suy giảm chức năng ngoại tiết của tuyến tụy (Exocrine Pancreatic Insufficiency - EPI), tuy nhiên SIBO vẫn có thể tiến triển độc lập mà không cần có EPI.

Biểu hiện lâm sàng phổ biến của hội chứng kém hấp thu là gì?

Triệu chứng chủ đạo của hội chứng kém hấp thu là sụt cân đi kèm với tiêu chảy mãn tính. Hầu hết chó bệnh vẫn duy trì cảm giác thèm ăn bình thường hoặc thậm chí thèm ăn dữ dội (tăng tống súc thức ăn) nhưng cơ thể vẫn tiếp tục sụt cân. Tình trạng tăng sinh khí đường ruột dẫn đến đầy hơi, trung tiện và chướng bụng cũng là những biểu hiện thường gặp.

Có thể phân biệt hội chứng kém hấp thu (SIBO) với hội chứng suy tuyến tụy ngoại tiết (EPI) dựa trên triệu chứng lâm sàng không?

• Chó mắc SIBO thường không có cảm giác thèm ăn cuồng loạn (ăn vô độ) như chó mắc EPI.
• Thể tích phân tiêu chảy ở chó mắc SIBO thông qua các ca lâm sàng thường ít hơn (không ồ ạt, voluminous) so với chó mắc EPI.

Đối với cả hai bệnh lý EPI và SIBO, các xét nghiệm máu và tổng phân tích nước tiểu định quy thường cho kết quả bình thường. Chó mắc cả hai hội chứng này đều có thể bị hạ nồng độ vitamin B12 (cobalamin) và folate trong máu do ruột không hấp thu được bình thường.

🔬 Chẩn đoán phân biệt: Để phân biệt chính xác hai tình trạng này trên lâm sàng, bác sĩ bắt buộc phải sử dụng một xét nghiệm máu chuyên biệt gọi là TLI (Trypsin-Like Immunoreactivity - Định lượng miễn dịch giống Trypsin).

Nguyên nhân gây ra tình trạng này là gì?

Nhiều trường hợp kém hấp thu được phân loại là vô căn (idiopathic - không rõ nguyên nhân). Đối với SIBO, hội chứng này thường liên quan chặt chẽ đến bệnh lý suy tuyến tụy ngoại tiết (EPI). Ngoài ra, bệnh cũng có thể thứ phát sau bệnh viêm ruột mãn tính (IBD) hoặc các tình trạng bệnh lý làm rối loạn nhu động ruột, ngăn cản sự hấp thu bình thường của chất dinh dưỡng.

Tiên lượng và Phương pháp Điều trị

1. Liệu pháp Kháng sinh

Nhiều ca bệnh đáp ứng tốt với các liệu trình kháng sinh dài hạn. Các lựa chọn kháng sinh phổ biến bao gồm:

• Tylosin (Tylan®)
• Oxytetracycline
• Metronidazole (Flagyl®)

Thời gian điều trị: Thường kéo dài từ 4 đến 6 tuần, thông thường luôn phải kết hợp đồng thời với một chế độ ăn chuyên biệt dành cho bệnh lý đường ruột để đạt hiệu quả tối ưu.

2. Điều hòa hệ vi sinh vật (Microbiome Modulation)

Việc bổ sung thêm probiotics (men vi sinh chứa vi khuẩn có lợi) và prebiotics (chất xơ hòa tan - nguồn thức ăn cho vi khuẩn có lợi) mang lại hiệu quả hỗ trợ rất lớn trong nhiều ca lâm sàng. Liệu pháp này hiện nay được xem là một phương án thay thế tiềm năng, giúp hạn chế việc phải lạm dụng kháng sinh dài ngày.

Tiên lượng

Trong các trường hợp SIBO nguyên phát (không có các yếu tố biến chứng phức tạp đi kèm), tiên lượng của bệnh thường là TỐT, mặc dù bệnh vẫn có khả năng tái phát sau khi ngừng điều trị.

Nguồn tài liệu tham khảo: Barnes, C., Hunter, T., & Ward, E. (n.d.). Malabsorption and bacterial overgrowth in dogs. VCA Animal Hospitals.