BỆNH ADDISON (SUY TUYẾN THƯỢNG THẬN) Ở CHÓ

1. Tuyến Thượng Thận Là Gì Và Đảm Nhận Chức Năng Giúp Cơ Thể?

Tuyến thượng thận là hai tuyến nội tiết nhỏ nằm cặp sát hai bên thận. Mỗi tuyến gồm 2 phần: vỏ ngoài (cortex) và tủy trong (medulla).

Vỏ tuyến thượng thận sản xuất 2 hormone cốt lõi duy trì sự sống:

• Cortisol (Glucocorticoid): Hormone chống stress, giúp điều hòa đường huyết, chuyển hóa chất béo/protein và kiểm soát phản ứng viêm.
• Aldosterone (Mineralocorticoid): Hormone điều hòa điện giải, kiểm soát nồng độ Natri (Na+) và Kali (K+) trong máu, từ đó cân bằng lượng nước và huyết áp của cơ thể.

🗝️ Khi mắc bệnh Addison, cơ thể cún bị thiếu hụt nghiêm trọng cả Cortisol lẫn Aldosterone, dẫn đến rối loạn điện giải và suy sụp hệ thống nội tiết.

2. Nguyên Nhân Gây Bệnh Addison Ở Chó

Bệnh Addison có thể bùng phát do một số nguyên nhân chính sau:

• Tự miễn (Phổ biến nhất): Hệ miễn dịch của cơ thể bị rối loạn, tự sản sinh antibodies tấn công và phá hủy các tế bào vỏ tuyến thượng thận.
• Tổn thương cơ học: Tuyến thượng thận bị tổn thương do chấn thương, nhiễm trùng hoặc khối u.
• Hệ lụy sau điều trị bệnh Cushing: Khi điều trị bệnh Cường thượng thận (Cushing), nếu thuốc ức chế quá đà hoặc làm tổn thương tuyến thượng thận cũng sẽ gây suy thượng thận thứ phát.
• Tổn thương tuyến yên (Addison thứ phát): Tuyến yên ở não gặp bất thường hoặc có khối u, làm giảm tiết hormone kích thích tuyến thượng thận (ACTH).
• Do ngừng thuốc Corticoid đột ngột (Iatrogenic): Cún điều trị bằng steroid kéo dài bị cắt thuốc đột ngột làm tuyến thượng thận chưa kịp phục hồi chức năng tự nhiên (thường là tạm thời).

Các giống chó có nguy cơ mắc bệnh cao:

Mặc dù mọi chú chó đều có thể mắc bệnh, nhưng một số dòng chó có tỷ lệ di truyền cao hơn, bao gồm: Poodle tiêu chuẩn (Standard Poodle), Labrador Retriever, Great Dane, Portuguese Water Dog, Bearded Collie, Leonberger và Nova Scotia Duck Tolling Retriever.

3. Triệu Chứng Lâm Sàng: "Kẻ Ngụy Trang Đại Tài"

Bệnh Addison còn được giới thú y gọi là "Kẻ giả dạng" (The Great Imitator) vì các triệu chứng ban đầu rất mơ hồ, ngắt quãng và dễ nhầm lẫn với bệnh đường tiêu hóa hay suy thận:

Các dấu hiệu mơ hồ thường gặp:

• Cơ thể ủ rũ, lờ đừ, mệt mỏi trồi sụt (lúc khỏe lúc yếu).
• Nôn mửa, tiêu chảy ngắt quãng.
• Uống nước nhiều và đi tiểu nhiều.
• Chán ăn, sút cân không rõ nguyên nhân.
• Thỉnh thoảng có các cơn run rẩy cơ bắp.

⚠️ Đặc điểm lưu ý: Khi cún bị ốm, nếu chỉ truyền dịch hoặc dùng corticoid thông thường thì cún sẽ nhanh chóng khỏe lại, nhưng ngay sau đó bệnh lại tái phát bùng phát trở lại.

Cơn khủng hoảng Addison (Addisonian Crisis) — Báo động đỏ cấp cứu!

Nếu không phát hiện sớm, bệnh sẽ biến chuyển thành Cơn khủng hoảng Addison: Cún đột ngột suy sụp hoàn toàn, kiệt sức, tiêu chảy và nôn mửa dữ dội, mạch đập yếu, hạ huyết áp, sốc và sụp đổ hệ tuần hoàn. Đây là tình trạng cấp cứu nguy hiểm đến tính mạng, đòi hỏi phải nhập viện ngay lập tức!

4. Các Bước Chẩn Đoán Tại Phòng Khám Thú Y

Vì triệu chứng dễ nhầm lẫn, bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu để đưa ra kết luận:

1. Xét nghiệm máu & Điện giải: Phát hiện sự mất cân bằng đặc trưng: Tỷ lệ Natri giảm thấp và Kali tăng cao bất thường.
2. Xét nghiệm kích thích ACTH (ACTH Stimulation Test): Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán. Bác sĩ đo nồng độ Cortisol trước và sau khi tiêm hormone ACTH tổng hợp. Nếu tuyến thượng thận không phản ứng (nồng độ Cortisol vẫn thấp lè tè), cún chắc chắn mắc bệnh Addison.
3. Chẩn đoán hình ảnh bổ sung: Điện tâm đồ (ECG - kiểm tra nhịp tim chậm do Kali máu cao), X-quang hoặc Siêu âm ổ bụng để đánh giá kích thước tuyến thượng thận và loại trừ các bệnh lý khác.

5. Phương Pháp Điều Trị Bệnh Addison

Tuy không thể chữa khỏi triệt để, nhưng Addison là một trong những bệnh nội tiết có kết quả điều trị tốt nhất nếu cún được dùng thuốc thay thế hormone đúng liều.

1. Thuốc tiêm DOCP (Desoxycorticosterone pivalate)

• Tên thương mại phổ biến: Percorten®-V hoặc Zycortal®.
• Thuốc có tác dụng thay thế hormone Aldosterone bị thiếu hụt, giúp cân bằng lại Natri và Kali trong máu.
• Tiêm dưới da định kỳ mỗi 3 đến 4 tuần/lần. Sau khi được bác sĩ hướng dẫn, chủ nuôi hoàn toàn có thể tự tiêm cho cún tại nhà.

2. Thuốc bổ sung Glucocorticoid (Dạng uống)

• Thường kết hợp uống thêm Corticoid liều thấp (như Prednisolone) để bù đắp lượng Cortisol thiếu hụt, đặc biệt là trong các giai đoạn cún gặp stress (đi du lịch, đi spa, thời tiết thay đổi...).

3. Thuốc uống thay thế hoàn toàn (Fludrocortisone)

• Một số ca bệnh phù hợp sử dụng thuốc uống Fludrocortisone (Florinef®) – loại thuốc cung cấp cả 2 tác dụng của Mineralocorticoid và Glucocorticoid.

Tiên Lượng Dành Cho Cún Mắc Bệnh

Sau khi vượt qua giai đoạn cấp cứu (nếu có cơn khủng hoảng) và được thiết lập phác đồ điều trị ổn định, tiên lượng dành cho cún mắc bệnh Addison là cực kỳ tốt.

Cún hoàn toàn có thể sinh hoạt, chạy nhảy, vui chơi và có tuổi thọ bình thường như bao chú chó khỏe mạnh khác mà không cần thay đổi quá nhiều chế độ ăn hay mức độ vận động hàng ngày.

Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Thú Y

Bệnh Addison được ví như một "bóng ma" ẩn nấp vì các dấu hiệu mơ hồ kéo dài. Nếu cún yêu nhà bạn có biểu hiện ốm ngắt quãng, hay bỏ ăn, tiêu chảy nôn mửa tái đi tái lại nhiều lần mà không rõ nguyên nhân, hãy đưa bé đến phòng khám thú y để được làm Xét nghiệm kích thích ACTH tầm soát sớm nhất nhé!

Nguồn tài liệu tham khảo: Hunter, T., Williams, K., Ward, E., & Downing, R. (2024, January 5). Addison's disease in dogs - Overview. VCA Animal Hospitals. Retrieved July 29, 2026, fromhttps://vcahospitals.com/know-your-pet/addisons-disease-in-dogs-overview