Cường tuyến thượng thận (Hội chứng Cushing) ở mèo

Cường tuyến thượng thận (Hội chứng Cushing)

Cường tuyến thượng thận (Hyperadrenocorticism), còn gọi là bệnh Cushing, là một rối loạn nội tiết có thể gặp ở cả chó và mèo. Bệnh phổ biến hơn ở chó và thường dễ kiểm soát hơn, tuy nhiên ở mèo vẫn có thể điều trị thành công nếu phát hiện sớm.

Ở mèo, bệnh này khá hiếm. Nó xảy ra khi cơ thể sản xuất quá nhiều hormone cortisol trong thời gian dài từ tuyến thượng thận (hai tuyến nhỏ nằm gần thận). Nguyên nhân thường liên quan đến tuyến yên – cơ quan điều khiển hoạt động của tuyến thượng thận – hoặc đôi khi do chính tuyến thượng thận bị rối loạn.

Ngoài ra, bệnh cũng có thể xuất hiện khi mèo được sử dụng thuốc chứa cortisol trong thời gian dài (ví dụ điều trị dị ứng), khi đó được gọi là cường tuyến thượng thận do thuốc (iatrogenic).

Dấu hiệu nhận biết bệnh Cushing

Bệnh thường gặp ở mèo trung niên và lớn tuổi, mèo cái có xu hướng mắc nhiều hơn mèo đực. Do cortisol ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, triệu chứng có thể khác nhau và thường tiến triển chậm theo thời gian.

Các dấu hiệu phổ biến bao gồm: Uống nước nhiều hơn bình thường (đa uống) và đi tiểu nhiều (đa niệu), tăng cảm giác thèm ăn, bụng to, chướng (bụng phệ), mệt mỏi, giảm hoạt động, teo cơ, yếu cơ, lông xơ xác, kém bóng, rụng lông, đầu tai cong xuống bất thường, da mỏng, dễ tổn thương

Ở một số mèo, da trở nên rất mỏng và dễ bầm tím, thậm chí dễ rách và vết thương lâu lành.

Đáng chú ý, nhiều mèo mắc bệnh Cushing đồng thời bị đái tháo đường, do cortisol làm giảm hiệu quả của insulin.

Nguyên nhân gây bệnh

Cường tuyến thượng thận do thuốc

Xảy ra khi mèo sử dụng liều cao thuốc chứa cortisol (như prednisolone) trong thời gian dài để điều trị các bệnh khác.

Cường tuyến thượng thận tự phát

Tình trạng này xảy ra khi cơ thể tự sản xuất quá nhiều cortisol, nguyên nhân có thể do:

• Khối u tuyến thượng thận
• Khối u tuyến yên (phổ biến hơn)

Tuyến yên sản xuất hormone ACTH – hormone kích thích tuyến thượng thận tạo cortisol. Khi có khối u tuyến yên, lượng ACTH tăng cao bất thường, dẫn đến tuyến thượng thận hoạt động quá mức và sản xuất dư cortisol

Khi nào cần đưa mèo đi khám?

Hãy liên hệ với bác sĩ thú y nếu:

• Mèo xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào đã nêu ở trên
• Bạn nhận thấy sự thay đổi bất thường về sức khỏe hoặc hành vi của mèo
• Bạn có bất kỳ lo lắng nào về tình trạng của thú cưng

Việc thăm khám sớm giúp tăng khả năng kiểm soát bệnh hiệu quả.

Chẩn đoán bệnh Cushing ở mèo

Việc chẩn đoán cường tuyến thượng thận không đơn giản và thường cần nhiều bước.

Ban đầu, bác sĩ sẽ thực hiện các xét nghiệm máu cơ bản để loại trừ những nguyên nhân phổ biến khác. Sau đó, các xét nghiệm chuyên sâu hơn có thể được chỉ định, bao gồm:

• Xét nghiệm cortisol trong nước tiểu
• Test kích thích ACTH
• Test ức chế dexamethasone
• Đo nồng độ hormone ACTH trong máu
• Chụp X-quang và siêu âm

Không có xét nghiệm đơn lẻ nào hoàn toàn chính xác, vì vậy thường cần kết hợp nhiều phương pháp và đôi khi phải lặp lại xét nghiệm để xác định chẩn đoán.

Điều trị cường tuyến thượng thận

Trường hợp do thuốc (iatrogenic)

Bệnh thường được kiểm soát bằng cách: Giảm liều thuốc chứa cortisol một cách từ từ, có kiểm soát và có thể thay thế bằng loại thuốc khác nếu cần (ví dụ trong điều trị dị ứng)

Trường hợp tự phát

Có nhiều phương pháp điều trị, tùy thuộc vào nguyên nhân:

• Phẫu thuật cắt bỏ tuyến thượng thận hoặc tuyến yên
  (chỉ thực hiện tại các trung tâm chuyên sâu)
• Xạ trị đối với khối u tuyến yên
• Điều trị bằng thuốc (phổ biến nhất, nhằm kiểm soát bệnh)

Tiên lượng bệnh

Cường tuyến thượng thận là bệnh lý nghiêm trọng và tiên lượng thường thận trọng.

• Bệnh hiếm khi chữa khỏi hoàn toàn
• Tuy nhiên, nếu điều trị đúng cách, nhiều mèo có thể sống khỏe mạnh trong nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm với chất lượng cuộc sống tốt
• Nếu nguyên nhân là khối u ác tính ở tuyến thượng thận, tiên lượng sẽ kém hơn

Hướng dẫn lấy mẫu nước tiểu tại nhà

Trong quá trình theo dõi, bác sĩ thú y có thể yêu cầu bạn mang mẫu nước tiểu của mèo đến kiểm tra.

Chuẩn bị:

• Cát vệ sinh không thấm hút (mua tại phòng khám hoặc online)
• Lọ đựng mẫu nước tiểu
• Ống hút hoặc xi lanh
• Khay vệ sinh

Cách lấy mẫu:

1. Đổ cát không thấm hút vào khay vệ sinh của mèo
2. Sau khi mèo đi vệ sinh, nghiêng khay để nước tiểu dồn về một góc
3. Dùng ống hút lấy mẫu nước tiểu
4. Cho vào lọ và đậy kín nắp
5. Ghi rõ tên mèo, ngày và giờ lấy mẫu trên nhãn

Nguồn: International Cat Care (icatcare), Hyperadrenocorticism (Cushing's Disease)