Bệnh Cushing và bệnh cơ do tăng tiết cortisol ở chó

I. Tổng quan về bệnh Cushing (tăng tiết cortisol)

Bệnh Cushing, hay còn gọi là tăng tiết cortisol, là tình trạng cơ thể sản xuất quá nhiều hormone cortisol trong thời gian dài. Đây là một rối loạn nội tiết thường gặp ở chó, đặc biệt là chó trung niên đến chó già.

Một số giống chó có nguy cơ mắc bệnh cao hơn bao gồm: Poodle cỡ nhỏ, Dachshund, Boxer, Boston Terrier và Beagle.

Trong đa số trường hợp (khoảng 85–90%), nguyên nhân là do khối u nhỏ lành tính ở tuyến yên (cường tuyến thượng thận phụ thuộc tuyến yên). Khoảng 10–15% còn lại là do khối u tại tuyến thượng thận.

II. Biểu hiện lâm sàng của bệnh Cushing

Các dấu hiệu lâm sàng thường tiến triển âm thầm và đa dạng, bao gồm:

• Tiểu nhiều, uống nhiều (PU/PD)
• Ăn nhiều (polyphagia)
• Không chịu được nhiệt
• Lờ đờ, giảm hoạt động
• Bụng phình to (bụng “bụ bẫm”)
• Thở hổn hển
• Béo phì
• Da mỏng, dễ bầm tím
• Rụng lông

Trong một số trường hợp hiếm gặp, có thể xuất hiện vôi hóa da, với các nốt khoáng nhỏ, dày ở vùng bụng.

III. Bệnh cơ do tăng tiết cortisol (Cushing myopathy)

Bệnh cơ do tăng tiết cortisol là một biến chứng chuyển hóa của bệnh Cushing, xảy ra khi tình trạng tăng cortisol kéo dài gây ảnh hưởng đến mô cơ.

Bất kỳ con chó nào mắc Cushing tự nhiên hoặc do sử dụng glucocorticoid ngoại sinh đều có nguy cơ phát triển bệnh cơ này.

1. Mối liên hệ với bệnh Cushing

Các dấu hiệu điển hình của Cushing (PU/PD, ăn nhiều, bụng to) thường xuất hiện trước, sau đó mới tiến triển đến các biểu hiện về cơ.

2. Dấu hiệu lâm sàng của bệnh cơ

• Dáng đi cứng nhắc, gượng gạo (rõ nhất ở chi sau)
• Yếu cơ
• Teo cơ (đặc biệt ở vùng đùi và lưng)

Ngoài ra, có thể tồn tại bệnh cơ dưới lâm sàng, kể cả trong các trường hợp Cushing không điển hình.

IV. Chẩn đoán

1. Chẩn đoán bệnh Cushing

Việc chẩn đoán có thể khó khăn do:

• Kết quả xét nghiệm không đặc hiệu
• Có thể xuất hiện dương tính giả ở chó mắc bệnh khác

Các phương pháp chẩn đoán bao gồm:

• Xét nghiệm máu và nước tiểu thường quy
• Các test nội tiết chuyên biệt
• Có thể cần lặp lại xét nghiệm sau 3–6 tháng nếu kết quả chưa rõ ràng

Sau khi xác nhận bệnh, cần xác định nguyên nhân:

• Chụp X-quang bụng
• Siêu âm
• CT (chụp cắt lớp vi tính) hoặc MRI (cộng hưởng từ)

2. Chẩn đoán bệnh cơ do tăng cortisol

Chẩn đoán chủ yếu dựa vào:

• Dấu hiệu lâm sàng trên nền bệnh Cushing

Các xét nghiệm hỗ trợ:

• Tăng CK huyết thanh
• Điện cơ bất thường
• Sinh thiết cơ

V. Điều trị

1. Điều trị bệnh Cushing

Nguyên tắc là giảm sản xuất cortisol hoặc loại bỏ nguyên nhân:

a. Điều trị nội khoa

Mitotane: ức chế tuyến thượng thận

• Cần theo dõi chặt chẽ để tránh cortisol giảm quá mức
• Tác dụng phụ: nôn, chán ăn, yếu, co giật, hạ đường huyết

Trilostane:

• Hiệu quả tốt, đặc biệt trong Cushing phụ thuộc tuyến yên
• Có xu hướng ít tác dụng phụ hơn

b. Xạ trị

• Áp dụng cho u tuyến yên
• Hiệu quả cao với kỹ thuật hiện đại
• Có thể vẫn cần dùng thuốc trong thời gian đầu

c. Phẫu thuật

• Áp dụng khi có u tuyến thượng thận
• Có thể mang tính triệt để nhưng phức tạp

2. Điều trị bệnh cơ do tăng cortisol

• Tập trung xử lý nguyên nhân gây tăng cortisol
• Không có điều trị đặc hiệu riêng cho bệnh cơ
• Mức độ hồi phục cơ phụ thuộc vào kiểm soát bệnh nền

VI. Tiên lượng

• Cushing phụ thuộc tuyến yên: khoảng 2 năm, có hoặc không điều trị
• Điều trị bằng xạ trị/phẫu thuật: 2–5 năm
• U tuyến thượng thận (phẫu thuật): khoảng 18 tháng

Đối với bệnh cơ:

• Tiên lượng không đồng nhất
• Một số trường hợp hồi phục tốt
• Một số bị teo cơ kéo dài hoặc không hồi phục hoàn toàn

💡 Kết luận

Bệnh Cushing là một rối loạn nội tiết phổ biến ở chó, với biểu hiện lâm sàng đa dạng và tiến triển chậm. Trong đó, bệnh cơ do tăng cortisol là một biến chứng quan trọng, thường xuất hiện muộn nhưng ảnh hưởng rõ rệt đến vận động và chất lượng sống của thú.

Việc chẩn đoán sớm và kiểm soát tốt nồng độ cortisol đóng vai trò then chốt không chỉ trong điều trị bệnh Cushing mà còn trong cải thiện và hạn chế tiến triển của bệnh cơ.

Tài liệu tham khảo:

MSD, Disorders of the Pituitary Gland in Dogs

MSD, Hyperadrenocorticoid Myopathy in Dogs